Whakaari / White Island

Zapis faktograficzny miejsca niedostępnego

Whakaari — znana również jako White Island — to aktywny morski stratowulkan położony 48 km od wybrzeża Bay of Plenty, widoczny z Whakatane w pogodne dni jako biały słup pary nad morzem. Jest to najaktywniejszy stratowulkan Nowej Zelandii, erupcje o różnym natężeniu toczą się tu nieprzerwanie od co najmniej 150 000 lat.

Przed grudniem 2019 roku Whakaari była najchętniej odwiedzanym komercyjnie aktywnym wulkanem w Nowej Zelandii. Operatorzy turystyczni z Whakatane prowadzili wycieczki na dno krateru od lat osiemdziesiątych XX wieku. Trasy cieszyły się popularnością, dobrymi recenzjami i były prawnie dozwolone na podstawie koncesji DOC. Jezioro kraterowe, żółte szczeliny siarkowe i niezwykła aktywność geologiczna czyniły tę atrakcję wyjątkową na tle całej Nowej Zelandii.

9 grudnia 2019 roku, około godziny 14:11, wulkan wybuchł bez ostrzeżenia, gdy na dnie krateru przebywało 47 osób.

Co się wydarzyło 9 grudnia 2019 roku

Erupcja została sklasyfikowana jako zdarzenie freatyczne — wywołane nagłym zamianą wody gruntowej w parę pod wpływem kontaktu z przegrzaną skałą, a nie konwencjonalną erupcją magmatyczną. Erupcje freatyczne są z natury trudne do przewidzenia, ponieważ są napędzane dynamiką wód gruntowych, a nie wznoszeniem się magmy — sygnałem monitorowanym przez konwencjonalne systemy obserwacji wulkanicznej.

W chwili erupcji na wyspie znajdowało się 47 osób: 38 turystów (obywatele Nowej Zelandii i cudzoziemcy, głównie z Australii, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Malezji i Chin, w tym grupa ze statku wycieczkowego Ovation of the Seas) oraz 9 członków załogi operatorów turystycznych.

Erupcja wywołała boczną falę wstrząsu i opad popiołu, który zabił ludzi w ciągu minut. Pierwsi ratownicy dotarli na miejsce śmigłowcem w około 30 minut. Akcja ratunkowa prowadzona była w warunkach utrzymującego się zagrożenia wulkanicznego; odzyskanie niektórych ciał możliwe było dopiero w późniejszym czasie.

Ostateczna liczba ofiar śmiertelnych wyniosła 22, w tym dwie osoby, które zmarły po przetransportowaniu do specjalistycznych oddziałów leczenia oparzeń. 25 ocalałych doznało poważnych oparzeń wymagających długotrwałego leczenia szpitalnego.

Kontekst wulkaniczny

Whakaari leży na Strefie Wulkanicznej Taupo — łuku aktywności wulkanicznej i geotermalnej biegnącego od Ruapehu w centrum Wyspy Północnej na północny wschód ku Wyspom Kermadec. Wyspa jest wynurzoną częścią podmorskiego wulkanu; widoczna część wznosi się na około 325 metrów nad poziomem morza, podczas gdy podmorska podstawa sięga dna oceanu na głębokości około 1600 metrów.

Wyspa erupcjami od czasu kontaktu z Europejczykami, przy czym znaczące zdarzenia odnotowano w 1886, 1914 (gdy zginęło 11 robotników przy wydobyciu siarki — zabrał ich lahar, czyli wulkaniczny potok błotny), 1933, 1966–1971, 1976–1982, 1986, 2012 roku oraz podczas erupcji z 2019 roku. Erupcja z 2019 roku nie była pierwszą śmiertelną w historii wyspy.

GeoNet, nowozelandzka służba monitorowania geologicznego, prowadzi ciągłą obserwację Whakaari. Poziom zagrożenia wulkanicznego wyspy w chwili erupcji grudniowej 2019 roku wynosił 2 w skali 0–5, co oznaczało umiarkowane do podwyższonego niepokoju wulkanicznego. Konsensus wulkanologów po zdarzeniu był taki, że erupcje freatyczne na taką skalę są z natury nieprzewidywalne przy obecnych technologiach, niezależnie od poziomu alertu.

Następstwa prawne

Po erupcji nowozelandzka agencja WorkSafe wszczęła postępowania karne na podstawie ustawy o zdrowiu i bezpieczeństwie w pracy z 2015 roku przeciwko 13 podmiotom, w tym operatorom turystycznym, właścicielowi wyspy (Whakaari Management Limited) oraz operatorom lotniczym. Procesy, rozłożone na wiele postępowań, dotyczyły kwestii obowiązku staranności w środowiskach wysokiego ryzyka, adekwatności ocen ryzyka oraz odpowiedzialności operatorów za bezpieczeństwo odwiedzających w demonstracyjnie niestabilnym środowisku geologicznym.

Ta strona nie jest właściwym miejscem do szczegółowego podsumowania wyników prawnych; postępowania były w toku lub zakończyły się na różnych etapach w czasie przeglądu niniejszej strony. Postępowania WorkSafe ustanowiły ważne precedensy w zakresie zarządzania ryzykiem w turystyce przygodowej w Nowej Zelandii.

Aktualny status Whakaari

Wyspa jest obecnie zamknięta dla turystów komercyjnych. Nie podano potwierdzonej daty wznowienia wycieczek.

GeoNet kontynuuje monitoring wyspy. Poziom alertu wulkanicznego i kod koloru lotnictwa są aktualizowane regularnie i publicznie dostępne na stronie GeoNet. Ewentualne wznowienie turystyki wymagałoby: znaczącego i trwałego okresu obniżonego poziomu alertu wulkanicznego, nowych ram oceny ryzyka odpowiednich dla zagrożenia erupcjami freatycznymi oraz przeglądu koncesji DOC.

Własność wyspy (Whakaari Management Limited, prywatna firma rodzinna) pozostaje niezmieniona. Wyspa nie jest parkiem narodowym i nigdy nie była rezerwatem zarządzanym przez DOC; komercyjna działalność turystyczna prowadzona była na podstawie koncesji DOC.

Dlaczego ta strona istnieje

Ta strona istnieje z kilku powodów.

Po pierwsze, Whakaari/White Island to miejsce, o które tysiące podróżnych szukało informacji przez dziesięciolecia i będzie szukać nadal. Dostarczenie rzetelnych informacji — w tym wyraźnego stwierdzenia, że wizyty komercyjne nie są możliwe — jest dla odwiedzających bardziej przydatne niż brak wyspy w przewodnikach.

Po drugie, erupcja i jej następstwa stanowią jedno z najbardziej znaczących pojedynczych zdarzeń w historii turystyki nowozelandzkiej. Ramy bezpieczeństwa, standardy zarządzania ryzykiem i reakcja regulacyjna, które nastąpiły po zdarzeniu, mają konsekwencje dla turystyki przygodowej w całym kraju.

Po trzecie, sam wulkan jest niezwykły — żywy, aktywny system geologiczny rodzaju, który ukształtował cały krajobraz Nowej Zelandii. Zrozumienie Whakaari w jej kontekście wulkanicznym pomaga turystom pojąć Strefę Wulkaniczną Taupo, aktywność termalną w Rotorua i Wai-O-Tapu oraz szerszy obraz zagrożeń na Wyspie Północnej.

Obserwacja Whakaari z lądu

Wyspa jest widoczna z nabrzeża w Whakatane i z Ohope Beach w pogodne dni. Słup pary i gazów wulkanicznych widoczny jest nawet wtedy, gdy kontury wyspy są przesłonięte. Patrzenie na wschód z wybrzeża Bay of Plenty i dostrzeganie tego białego słupa jest przypomnieniem o tym, co kryje się na morzu.

Obserwacja lotnicza (bez lądowania) w postaci lotu widokowego działała sporadycznie od czasu erupcji. Przed rezerwacją należy skontaktować się z White Island Flights w Whakatane, aby sprawdzić aktualną dostępność i poziom alertu GeoNet.

Przewodnik po Whakatane opisuje miasto, które było punktem wyjścia dla wycieczek na White Island, oraz jego obecny charakter jako celu turystycznego Bay of Plenty.

Upamiętnienie ofiar

22 osoby, które zginęły na Whakaari 9 grudnia 2019 roku i w kolejnych dniach, były turystami z ośmiu krajów, którzy przybyli, by zobaczyć coś niezwykłego. Znajdowali się na dnie krateru aktywnego wulkanu — miejscu wymagającym specjalnego zezwolenia, zorganizowanego dostępu i domyślnego założenia, że operatorzy i władze odpowiednio ocenili ryzyko.

W Whakatane odsłonięto pomnik upamiętniający ofiary. Rodziny wielu z nich aktywnie zabierały głos w sprawie potrzeby poprawy komunikacji ryzyka i standardów bezpieczeństwa w nowozelandzkiej turystyce przygodowej. Ich działania przyczyniły się do odpowiedzi regulacyjnej.

Dla odwiedzających Nową Zelandię, którzy chcą zrozumieć, co się wydarzyło i dlaczego, oficjalne raporty publiczne nowozelandzkiej Policji, WorkSafe i GeoNet stanowią najbardziej wyczerpujące źródło informacji.

Najczęściej zadawane pytania o Whakaari/White Island

Czy można zarezerwować wycieczkę na White Island?

Nie. Wszystkie komercyjne wycieczki na dno krateru wyspy zostały zawieszone od czasu erupcji w grudniu 2019 roku. Każdą usługę oferującą dostęp do krateru należy traktować z najwyższą ostrożnością i weryfikować bezpośrednio u DOC i właściwych operatorów. Loty widokowe (bez lądowania) mogą być dostępne; należy sprawdzić lokalnie z White Island Flights w Whakatane.

Czy erupcja była do przewidzenia?

To jedno z kluczowych pytań w kolejnych postępowaniach prawnych i literaturze naukowej. Konsensus wulkanologów jest taki, że erupcje freatyczne — wywołane zamianą wody gruntowej w parę — są z natury trudniejsze do przewidzenia niż erupcje magmatyczne, ponieważ są napędzane płytką dynamiką wód gruntowych, a nie wznoszącą się magmą, która wytwarza sygnały sejsmiczne i deformacyjne monitorowane przez standardowe systemy obserwacji wulkanicznej. Poziom alertu wulkanicznego w chwili erupcji (poziom 2 z 5) wskazywał na podwyższony niepokój wulkaniczny, ale nie na nieuchronną działalność eruptywną na odnotowaną skalę.

Kiedy Nowa Zelandia doświadczyła ostatniej poważnej katastrofy wulkanicznej przed 2019 rokiem?

Katastrofa w Tangiwai w 1953 roku, w której lahar z krateru jeziora Mount Ruapehu zmył most kolejowy chwilę przed przejechaniem po nim ekspresowego pociągu, zabijając 151 osób, była największą katastrofą wulkaniczną Nowej Zelandii przed Whakaari. Erupcja Mount Tarawera w 1886 roku, która zniszczyła trzy wioski maoryskie i słynne Różowe i Białe Tarasy, zabiła około 120 osób.

Czy Nowa Zelandia jest bezpieczna do odwiedzenia ze względu na aktywność wulkaniczną?

Tak. Systemy monitorowania wulkanicznego Nowej Zelandii należą do najlepszych na świecie, a publiczny system alertów GeoNet dostarcza informacji w czasie rzeczywistym o wszystkich monitorowanych wulkanach. Tongariro Alpine Crossing — przechodzący w odległości 2 km od aktywnych szczelin wulkanicznych — pozostaje otwarty, gdy poziom alertu wulkanicznego na to pozwala. Zagrożenia są realne, ale dobrze rozumiane; monitoring jest doskonały; a miliony turystów każdego roku bezpiecznie doświadcza wulkanicznego krajobrazu Nowej Zelandii.